Kompost is misschien wel het beste wat je je tuin kunt geven. Het is een natuurlijke meststof die je zelf maakt van organisch afval, zoals groente schillen, bladeren en grasmaaisel. Het eindproduct lijkt op donkere, losse grond en ruikt naar bos. Tuiniers noemen het niet voor niets „zwart goud“. Maar hoe werkt het precies, en wat heb je er eigenlijk aan?
Wat er gebeurt tijdens het rottingsproces
Wanneer je organisch materiaal op een hoop legt, gaan bacteriën, schimmels en kleine bodemdiertjes aan het werk. Zij breken het materiaal af en bouwen het om tot een stabiele, humusrijke stof. Dit proces heet compostering. Er zijn twee dingen tegelijk aan de gang: mineralisering, waarbij voedingsstoffen vrijkomen, en humificering, waarbij langdurig stabiele organische verbindingen ontstaan. Die stabiele verbindingen zijn goed voor de bodemstructuur. Ze zorgen ervoor dat de grond water vasthoudt en tegelijk goed doorlatend blijft. Voor dit proces is zuurstof nodig. Daarom is het slim om de hoop af en toe om te zetten, zodat er lucht bij komt.
Wat je wel en niet op de hoop gooit
Niet alles is geschikt als grondstof voor een composthoop. Groente en fruitresten, koffiedik, theezakjes, eierschalen, grasmaaisel en bladeren zijn prima. Ook tuinsnoeisel en onbehandeld karton werken goed. Het is slim om natte en droge materialen af te wisselen. Een hoop die alleen uit grasmaaisel bestaat, wordt snel een natte, zuurstofloze massa en dat vertraagt het proces. Vlees, vis, zuivelproducten en gekookt eten horen er niet op. Die trekken ongedierte aan en kunnen voor nare geurtjes zorgen. Ziek plantenmateriaal laat je er ook beter uit, want ziekteverwekkers kunnen het rottingsproces overleven en later je tuin infecteren.
Hoe lang het duurt en wanneer het klaar is
De snelheid van het proces hangt af van meerdere factoren: de temperatuur, de vochtigheid, de samenstelling van het materiaal en hoe vaak je de hoop omzet. In de zomer, bij warm weer en regelmatig omzetten, kan het materiaal al na twee tot drie maanden klaar zijn. In de winter gaat het veel langzamer, soms wel een jaar. Rijp compost ruikt aangenaam aards, heeft een donkere kleur en een losse, kruimelige structuur. Je herkent de oorspronkelijke materialen er niet meer in. Zit er nog herkenbaar materiaal in, dan is het nog niet klaar. Geef het dan gewoon meer tijd.
Wat je met de rijpe rottingsstof doet
Rijpe compost gebruik je als bodemverbeteraar of als lichte meststof. Je werkt het door de grond voor het planten van groenten of bloemen. Een laag van twee tot vijf centimeter is genoeg om de bodem te verrijken. Het materiaal verbetert de structuur van zowel zware kleigrond als droge zandgrond. In kleigrond zorgt het voor meer lucht en betere doorwatering. In zandgrond helpt het water langer vast te houden. Je kunt het ook als mulchlaag gebruiken rondom planten. Die laag houdt vocht vast, onderdrukt onkruid en breekt langzaam verder af, zodat voedingsstoffen geleidelijk vrijkomen. Zo haal je het meeste uit wat je zelf hebt gemaakt.
Veelgestelde vragen
Kan ik ook composteren als ik geen tuin heb?
Ja, dat kan. Er zijn speciale bokashi systemen en kleine wormenbakken die geschikt zijn voor gebruik in huis of op een balkon. Bij bokashi fermenteer je keukenafval in een afgesloten emmer. Bij een wormenbak verwerken regenwormen het afval tot een voedingsstofrijke massa. Het eindproduct gebruik je voor kamerplanten of potgrond.
Hoe voorkom ik dat mijn composthoop gaat stinken?
Een composthoop stinkt als er te weinig zuurstof bij kan of als er te veel vochtig materiaal in zit. Door de hoop regelmatig om te zetten en droge materialen zoals stro, karton of droog blad toe te voegen, verbetert de balans. Vlees en vis zijn sowieso af te raden, want die veroorzaken altijd nare geuren.
Mag ik citrusschillen en uien toevoegen?
In kleine hoeveelheden is dat geen probleem. Er bestaat een misverstand dat citrusschillen en uien schadelijk zijn voor de wormen in de hoop. In de praktijk is de hoeveelheid die mensen thuis weggooien veel te klein om echt schade te veroorzaken. Maak de stukken klein voor je ze toevoegt, dan breken ze sneller af.
Wat is het verschil tussen compost en potgrond?
Compost is een gerijpt product van afgebroken organisch materiaal en wordt gebruikt om de bodem te verbeteren. Potgrond is een mengsel dat speciaal samengesteld is voor het kweken van planten in potten. Potgrond bevat vaak veen, perliet en meststoffen. Compost kun je door potgrond mengen, maar je kunt het er niet zomaar volledig door vervangen.
